Klangfarbenmelodia” Schönbergiane, përndryshe “melodia e tingujve-ngjyrave” karakterizohet nga nuanca të shumta timbrike. Kjo qasje e kapërcen sistemin muzikor, duke shkaktuar një proces perceptues të lidhur me marrëdhënien midis tingujve dhe ngjyrave, midis muzikës dhe pikturës! Melodia e tingullit dhe e ngjyrave u bë e zakonshme për shumë kompozitorë të shekullit të 19-të, por Vepra më ekstravagante në këtë këndvështrim u shkrua nga Aleksandr Scriabin. Kompozimi i Prometheus – (Poema e Zjarrit) e vitit (1909), një vepër e mbështjellë me mistere okulte, ajo është një sintezë e tingullit dhe ngjyrës. Harmonitë komplekse të akordit të trembëdhjetës (tredicesima) “pikturojnë” atmosfera surreale … “AKORDI MISTIK”: (C, F#, B♭, E, A, D) … zëvendësimet e shpeshta të Tritonit krijojnë një “lojë” magjike që luhatet me ” rrjedhat eterike të tingujve”. … Pianoja, kori, organoja me tuba, orkestra e dyfishtë… Gjithçka është “zmadhuar, mistike, titanike…” dhe ndërsa muzika zgjerohet në mjedisin përreth, një lojë magjike dritash mbështjell muzikantët dhe spektatorët. .. Skrjabin futi një tastierë të veçantë në orkestrën e madhe të ndërtuar posaçërisht nga inxhinieri Aleksandër Mozer, e cila duhej të projektonte disa ngjyra në përputhje me zhvillimin muzikor.
Korrespondenca tinguj-ngjyrë e krijuar nga Skrjabin tek Prometheu e intrigoi shumë piktorin Vasily Kandinsky, i cili tashmë kishte vënë re në vetvete aftësinë për të lidhur disa ngjyra me timbra të caktuara instrumentale. Kandinskij ishte i idesë se: ndjesitë që vijnë nga sferat shqisore fqinje mund të vibrojnë nga simpatia, në të njëjtën mënyrë në të cilën “të gjitha telat e një violine dridhen nëse preket vetëm njëra prej tyre”. Kandinsky njohu në Skrjabin “frymëzuesin e artit sinestetik”.
“Parimi i mbledhjes së thjeshtë aritmetike (shkruan Kandinsky) futet në lojë për të përforcuar procedurat e duhura për secilin art falë një procesi paralel të marrë nga njëri apo tjetri art”.
Përveç Skrjabinit, kompozitorë të tjerë u përpoqën të lidhnin tinguj dhe ngjyra, si: Arnold Schönberg, Claude Debussy…; megjithatë, muzikanti që më shumë se të tjerët e ka ngritur marrëdhënien tingull-ngjyrë në praktikën kompozicionale është Olivier Messiaen, për të cilin ngjyra është «mënyra vizuale e muzikës». Messiaen koncepton kombinime komplekse ngjyrash, që korrespondojnë me akordet muzikore.
Por si është e mundur e gjithë kjo?! Kjo mënyrë perceptimi që lidh tingujt dhe ngjyrat quhet: Synesthesia: (nga gr. sýn «së bashku» dhe aisthánomai «perceptoj, kuptoj»; prandaj «perceptoj së bashku»). Sinesthesia është një fenomen ndijor/perceptues, i cili tregon një “kontaminim” të shqisave në perceptim. Shpjegimi më i besueshëm na thotë se tek individët sinestetikë, qendra e ngjyrave kortikale të të cilëve është jashtëzakonisht e ndjeshme, nëse janë mësuar të lidhin tingujt dhe ngjyrat që në moshë të hershme, e shndërrojnë këtë lidhje të rastësishme në një lidhje intime, e cila bëhet e è natyrshme.
—–
Të jetë me të vërtetë kështu?! …
—–
Një gjë është e sigurt: “Poema e zjarrit” e Scriabin-it është muzikë me të vërtetë madhështore !!!!!
—–
Mark Kapidani – DODEKARMONIA